قبل از اینکه ضامن وام کسی شوید، این ۷ نکته را جدی بگیرید
یکی از سختترین لحظات زندگی هر کدام از ما، وقتی است که دوست یا فامیل نزدیکمان با چهرهای معذب جلو میآید و میگوید: «یک لطفی میخواستم… میخواهم وام بگیرم، یک نفر به عنوان ضامن میخواهند، فقط یک امضا…» اینجا قلبمان میگوید «باشه»، اما عقل مان میگوید «یک لحظه صبر کن».
اگر شما هم اهل «نه» نیاوردن هستید و دلتان نمیآید کمک نکنید، این مطلب را تا آخر بخوانید. قرار است با هم چکلیستی را مرور کنیم که اگر روزی خواستید ضامن کسی شوید، چشمبسته وارد این ماجرا نشوید.
ضامن شدن یعنی شریک شدن در بدهی
اولین و مهمترین نکته: ضامن شدن یک «لطف» ساده نیست؛ یک «تعهد مالی» تمامعیار است. شاید خیال کنید فقط قرار است یک امضا بزنید و تمام، اما نه! در دنیای بانکداری، وقتی پشت یک قرارداد را امضا میکنید، یعنی رسماً شریک بدهی طرف مقابل شدهاید.
ما ایرانیها به خاطر فرهنگ و ارتباطات فامیلی، خیلی سخت «نه» میگوییم. رودربایستی گاهی آنقدر زیاد است که ترجیح میدهیم امضا کنیم، بعداً هر چه پیش آید! اما بیایید واقعبین باشیم: اگر وامگیرنده به هر دلیلی نتوانست قسطها را بپردازد، بانک اول سراغ چه کسی میآید؟ بله، درست حدس زدید: سراغ شما.
ضامن اول یا دوم؟ فرقی نمیکند!
یک باور غلط رایج این است که خیلیها فکر میکنند «ضامن دوم» بودن ریسک کمتری دارد. یعنی فکر میکنند اول بانک سراغ ضامن اول میرود و اگر او نتوانست، تازه نوبت به آنها میرسد.
واقعیت این است که در قانون بانکی، تفاوتی بین ضامن اول و دوم وجود ندارد. بانک میتواند مستقیماً به سراغ هر کدام از ضامنها برود که دسترسی راحتتری داشته باشد یا حساب فعالتری داشته باشد. پس خودتان را گول نزنید.
تأثیری که روی زندگی مالی خودتان میگذارد
حتماً اسم «سامانه سمات» به گوشتان خورده؟ این سامانه جایی است که تمام تعهدات مالی شما در شبکه بانکی ثبت میشود. وقتی ضامن کسی میشوید، نام شما به عنوان یک نفر که مسئول پرداخت یک بدهی است، در این سامانه ثبت میشود.
یعنی حتی اگر همه چیز خوب پیش برود و شما یک ریال هم پرداخت نکنید، تا زمانی که آن وام تسویه نشود، اسم شما به عنوان «متعهد» در سیستم بانکی میماند. نتیجهاش؟ وقتی خودتان بخواهید وام بگیرید یا خرید اقساطی انجام دهید، بانکها میگویند شما درگیر یک ضمانت هستید و ممکن است به شما وام ندهند.
گول این حرف را نخورید: فقط ضامن قسطها هستم
خیلیها وقتی پای قرارداد مینشینند، فکر میکنند فقط ضامن اصل قسطهای ماهانه هستند. این تصور کاملاً غلط است. شما با امضای قرارداد، ضامن «تمام بدهی» میشوید. یعنی اگر طرف مقابل دیر کند، جریمه دیرکرد هم گردن شماست. اگر پرونده به دادگاه برود، هزینههای دادرسی هم با شماست. خلاصه هر بدهی که از این وام ایجاد شود، شما هم مسئولید.
چکلیست قبل از امضا؛ واجب تر از نفس کشیدن
حالا که تا اینجا آمدیم، بد نیست یک چکلیست کامل از کارهایی که قبل از ضامن شدن باید انجام دهید، داشته باشیم.
اگر روزی خواستید ضامن شوید، این مراحل را انجام دهید:
مرحله اول: قبل از رفتن به بانک
۱. سابقه مالی طرف مقابل را بپرسید: بپرسید این چندمین وامی است که میگیرد؟ بقیه وامهایش را چطور پس داده؟ اگر کسی همزمان ۴۵ قسط روی دوشش است، شاید ریسکش بالاتر باشد.
۲. محاسبه کنید ببینید توانایی دارید: یک سناریوی بد را تصور کنید. اگر طرف مقابل ۳ ماه پشت سر هم قسط نداد، شما میتوانید از جیبتان بدهید؟ این پرداخت زندگی شما را به هم نمیریزد؟
۳. یک سقف تعیین کنید: با خودتان قرار بگذارید بیشتر از یک مبلغ مشخص، ضامن نشوید. مثلاً بگویید فقط تا ۲۰ میلیون تومان میتوانم ضامن بشوم.
۴. اگر طرف عجله داشت، ۲۴ ساعت صبر کنید: اگر وامگیرنده گفت «امروز حتماً باید ببرم» و رویتان فشار آورد، بگویید «بگذار ۲۴ ساعت فکر کنم». این وقفه کمک میکند احساساتتان کمتر شود و منطقیتر تصمیم بگیرید.
۵. فیش حقوقی بخواهید: رودربایستی را کنار بگذارید. بگویید ببینم فیش حقوقیات را، ببینم وضعیت چطور است. یک ضامن آگاه، حق دارد از وضعیت مالی کسی که میخواهد وام بگیرد، مطلع باشد.
مرحله دوم: در شعبه بانک
۱. عدد و رقمها را یادداشت کنید: مبلغ دقیق وام، تعداد اقساط، مبلغ هر قسط و تاریخ دقیق سررسید (مثلاً هر ماه روز ۱۰) را یادداشت کنید.
۲. جریمه دیرکرد را بپرسید: از کارمند بانک بپرسید اگر یک قسط دیر پرداخت شود، جریمهاش چقدر است و چطور محاسبه میشود.
۳. تعداد ضامنها را بپرسید: بپرسید این وام چند ضامن دارد و آنها چه کسانی هستند.
۴. قرارداد را بخوانید: حداقل دو بخش مهم را حتماً بخوانید: تعهدات ضامن و شرایط عدم پرداخت. ممکن است حوصلهتان سر برود، اما همین خواندن ساده میتواند جلوی کلی ضرر را بگیرد.
۵. جای خالی امضا نکنید: هیچوقت جای خالی را امضا نکنید. حتماً تمام جاهای خالی (عدد، تاریخ، مبلغ، نام) پر شده باشد.
۶. سفته یا چک سفید ندهید: اگر قرار است سفته بدهید، حتماً مبلغ و تاریخ و مشخصات روی آن نوشته شده باشد. هیچوقت سفته سفید امضا نکنید.
۷. از همه چیز عکس بگیرید: از قرارداد، از سفته، از سریالها و شمارهها عکس واضح بگیرید و توی گوشی ذخیره کنید.
۸. یک نسخه از قرارداد بگیرید: حتماً یک نسخه از تمام مدارکی که امضا میکنید، همان جا تحویل بگیرید.
مرحله سوم: بعد از امضا
۱. یادآور بگذارید: یک یادآور ماهانه روی گوشیتان بگذارید برای روز سررسید، تا چک کنید ببینید قسط پرداخت شده یا نه.
۲. هماهنگ کنید رسید بفرستد: اگر به طرف اعتماد صددرصد ندارید، با او هماهنگ کنید هر ماه بعد از پرداخت قسط، رسید یا اسکرینشات آن را برایتان بفرستد.
۳. اولین تأخیر را جدی بگیرید: اگر دید یک ماه دیر کرد، همان هفته پیگیری کنید. اجازه ندهید تأخیر تبدیل به عادت شود.
مرحله چهارم: پایان وام
۱. پیگیر پسگرفتن سفته باشید: بعد از اینکه آخرین قسط پرداخت شد، حتماً پیگیری کنید سفته یا چکی که دادهاید را پس بگیرید و رسید کتبی دریافت کنید.
جمع بندی:
نکته آخر اینکه لطفاً یادتان باشد «نه» گفتن به درخواست ضمانت، به معنای بیمعرفتی نیست. گاهی یک «نه» ساده، هم زندگی شما را نجات میدهد، هم رابطهتان را با طرف مقابل. چون اگر روزی وام پرداخت نشود و بانک سراغ شما بیاید، همان دوستی و فامیلی از بین میرود. یک بار «نه» گفتن و دلخوری چند روزه، خیلی بهتر از سالها دردسر مالی است.
شما تجربه ضامن شدن داشتهاید؟ اگر داستانی دارید یا نکتهای به این چکلیست اضافه میکنید، خوشحال میشویم در بخش نظرات با ما و بقیه خوانندگان در میان بگذارید.
